Yıl 2017, Cilt 6 , Sayı 3, Sayfalar 1976 - 1997 2017-09-17

Political And Ideological Identity of Mevlanzade Rıfat Bey
Siyasi ve İdeolojik Kimliğiyle Mevlanzade Rıfat Bey

Yakup KAYA [1] , Ersin MÜEZZİNOĞLU [2]


Mevlanzade Rifat opposed the Party of Union and Progress, which became a dominant power after 2nd Constitutional Era, through media, political lobbying and NGO’s. Despite supporting the Constitution, he still stayed firm against the policies of Committee of Union and Progress adamantly, and after the World War I he abandoned Ottomanism and became a pro-Kurdish figure. He is known for his opposition to National Campaign and Mustafa Kemal thus he fled to abroad after the victory of Turkish National Movement. In the article, his political and ideological identity as an opponent is analyzed. Memories, researches and books related to Committee of Union and Progress, Young Turks, 2nd Constitutional Era, and 31 March Incident and especially his own works and articles in his newspaper “Serbesti Gazetesi” are used. 

Makalede II. Meşrutiyet İhtilali’nden sonra devlet yönetimine perde arkasından hakim konuma gelen İttihat ve Terakki Partisi’ne karşı basın, partiler ve dernekler yoluyla mücadele eden Mevlanzade Rıfat’ın bir muhalif olarak siyasi kimlik tahlili yapılacaktır. Bunu gerçekleştirirken de İttihat ve Terakki, Jön Türkler, II. Meşrutiyet İhtilali ve 31 Mart Olayı ile ilgili döneme ait bazı anılar, telif ve tetkik eserler; özellikle de Mevlanzade Rıfat’ın eserleri ve imtiyaz sahibi olduğu Serbesti Gazetesi’nde bu bağlamda serdettiği görüşleri incelenecektir.

Esasta Meşrutiyet taraftarı olan ve fakat İttihatçıların politikalarına sert bir muhalefetle karşı duran Mevlanzade Rıfat, Osmanlıcılıkla başladığı fikir serüvenini I. Dünya Savaşı’ndan sonra Kürtçü kimliği ile sürdürmüştür. Mevlanzade Rıfat II. Meşrutiyet döneminde başta Ahrar Fırkası olmak üzere bazı İttihat ve Terakki karşıtı parti ve derneklerde ya doğrudan görev almış ya da bu yapılarla iş birliğine girmiştir. Milli Mücadele ve Mustafa Kemal karşıtlığı ile de bilinen Mevlanzade Rıfat, milli hareketin zaferi sonucunda yurt dışına çıkmış ve 1930’da Halep’te vefat etmiştir.

  • Aydın, Ayhan, “Mondros Mütarekesi’nden Cumhuriyete Kadar Kürtçülük Faaliyetleri”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 138, Haziran 2002.
  • Birinci, Ali, Tarihin Gölgesinde Meşâhir-i Meçhûleden Birkaç Zat, İstanbul: Dergah Yayınları, 2001.
  • Erdeha, Kamil, Yüzellilikler Yahut Milli Mücadele’nin Muhasebesi, İstanbul: Tekin Yayınevi, 1998.
  • Gazi Mustafa Kemal, Nutuk Söylev Vesikalar/Belgeler, 2. Baskı, III. Cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1999.
  • Göldaş, İsmail, Kürdistan Teali Cemiyeti, İstanbul: 1991.
  • Kıbrıslızâde Şevket, “Meclis-i Mebusan Reisi Ahmet Rıza Beye”, Serbesti, 15 Mart 1325, s. 2.
  • Mevlanzade Rıfat’ın Anıları, Yayına Hazırlayan: Metin Martı, İstanbul: Arma Yayınları, 1992.
  • Mevlanzade Rıfat, Türkiye İnkılâbı’nın İç Yüzü, Hazırlayan: Metin Hasırcı, İstanbul: Pınar Yayınları, 1993.
  • Mevlanzade Rıfat, “Cani Haydar Bey”, Serbesti, 14 Teşrinisani 1324, s. 4.
  • Mevlanzade Rıfat, “Bu Derece Ricalden Mahrum muyuz?”, Serbesti, 20 Temmuz 1328, s. 1.
  • Mevlanzade Rıfat, “Yazdıklarım”, 23 Temmuz 1325, s. 2 ve 3.
  • Mevlanzade Rıfat, “Hakk-ı İhtilal”, Serbesti, 11 Kanunusani 1328.
  • Mevlanzade Rıfat, “Musavat-ı Umumiye ve Osmanlılık”, Serbesti, 10 Teşrinisani 1324, s. 2.
  • Mevlanzade Rıfat, “İstikbal İçin Maziye mi Dönelim”,Serbesti, 8 Şubat 1328, s. 1.
  • Mevlanzade Rıfat, “Hakk-ı İhtilal”, Serbesti, 11 Kanunusani 1328.
  • Mevlanzade Rıfat, “Bu Günler”, Serbesti, 16 Kanunusani 1328.
  • Mevlanzade Rıfat, “Hâlâ mı?”, Serbesti, 22 Nisan 1920, s. 1.
  • Mumcu, Uğur, Kürt-İslam Ayaklanması(1919-1925), İstanbul: 1994.
  • 31 Mart Bir İhtilalin Hikayesi, Sadeleştiren: Berire Ülgenci, İstanbul: Pınar Yayınları, 2010.
  • Öke, Mim Kemal, Musul-Kürdistan Sorunu(1918-1926), İstanbul: İz Yayıncılık, 1995.
  • Sürgün Hatıralarım, Yayına Hazırlayan: Mithat Kutlar, İstanbul: Avesta Yayınları, 2009.
  • Şerif Paşa Bir Muhalifin Hatıraları İttihat ve Terakki’ye Muhalefet, İstanbul: Nehir Yayınları, 1990.
  • Şimşir, Bilal, Kürtçülük II, 2. Basım, Ankara: Bilgi Yayınevi, 2009.
  • Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasi Partiler(1859-1952), İstanbul: Arba Yayınları, 1995.
  • Gazeteler Serbesti, 13 Mart 1325, Serbesti, 28 Mart 1325, Serbesti, 11 Mart 1325, Serbesti, 12 Mart 1325, Serbesti, 13 Mart 1325, Serbesti, 18 Mart 1325, Serbesti, 28 Mart 1325, Serbesti, 5 Teşrinisani 1324, Serbesti, 14 Mart 1325.
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yazar: Yakup KAYA
Kurum: NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Yazar: Ersin MÜEZZİNOĞLU
Kurum: Karabük
Ülke: Turkey


Tarihler

Başvuru Tarihi : 18 Ağustos 2017
Kabul Tarihi : 16 Eylül 2017
Yayımlanma Tarihi : 17 Eylül 2017

APA Kaya, Y , Müezzinoğlu, E . (2017). Siyasi ve İdeolojik Kimliğiyle Mevlanzade Rıfat Bey . İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi , 6 (3) , 1976-1997 . Retrieved from http://www.itobiad.com/tr/pub/issue/30065/335162