Yıl 2019, Cilt 8 , Sayı 3, Sayfalar 1875 - 1905 2019-09-30

Turkish Intellectuals' Viewpoint of Arabic Letters and Calligraphy Art in the Context of Alphabet Reform
Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı

Fatih ÖZKAFA [1]


The discussions over the Alphabet Reform, which gained momentum after the proclamation of the Republic, trace back to the Reorganizations years. Ottoman intellectuals who had initially touched upon the difficulties of adapting Arabic letters to the Turkish linguistic structure brought up the matter from time to time and tried to prove its necessity with scientific explanations. They offered different proposals for the solution of spelling problems. On the other hand, the majority standing up for Arabic letters revealed their own theses on the basis of scientific reasons. However, the number of those supporting the use of Latin alphabet increased especially after the proclamation of the Republic and their reasoning was oriented around adjusting to the modern western society, in other words modernization. At the same time, some intellectuals wrote articles mocking the old writing system and even insulted Arabic letters. Ahmet Hasim and Refik Halid Karay are among these names. Ahmet Hasim not only defended ruling out Arabic letters, but also claimed that calligraphy, which is performed with Arabic letters, had been an art form of the past. However, some of the intellectuals who once supported the use of Latin letters regretted that later. 

Cumhuriyet’in ilanından sonra ivme kazanan harf inkılâbı tartışmalarının kökeni Tanzimat yıllarına kadar uzanır. Başlangıçta, Arap harflerinin Türkçe dil yapısına uymasında yaşanan zorluklara temas eden Osmanlı aydınları zaman zaman konuyu gündeme getirmişler ve ilmî açıklamalarla bunun gerekliliğini ispatlamaya çalışmışlardır. İmlâ sorunlarının çözümü için farklı teklifler sunmuşlardır. Buna mukabil, Arap harflerine taraftar olan çoğunluk ise kendi tezlerini yine ilmî gerekçelerle ortaya koymuşlardır. Ancak bilhassa Cumhuriyet sonrasında Latin harflerine geçilmesini savunanların sayısı artmış ve gerekçeleri de modern Batı toplumuna uyum sağlama, yani çağdaşlaşma eksenli olmuştur. Bu sıralarda bazı aydınlar eski yazıyla alay eden, hatta Arap harflerine hakaretler içeren makaleler kaleme almışlardır. Ahmet Haşim ve Refik Halid Karay bu isimlerdendir. Ahmet Haşim, sadece Arap harflerinin değiştirilmesini savunmamış, bu harflerle icra edilen hat sanatının bile devrinin kapandığını iddia etmiştir. Bununla birlikte, vaktiyle Latin harflerine geçilmesini destekleyen aydınlardan bazıları ise daha sonra pişmanlık duymuşlardır.                          

  • Abdullah Cevdet (1925). Hurûf-ı Munfasıla Hakkında: Latin Harfleri, İctihad, S. 192, 15 Teşrinisani 1925, ss. 1-2.
  • Abdullah Cevdet (1926). Latin Harfleri Hakkında, İctihad, S. 204, 16 Mayıs 1926, s. 1.
  • Ahmet Haşim (1921). Ölüler Mıntıkasında,Akşam, S.988, 23 Haziran 1921 (1337).
  • Ahmet Haşim (1923). Gurabahane-i Laklakan, Yeni Mecmua, 1 Mayıs 1923 (1339), C. 4, S. 75-9, ss. 158-160.
  • Ahmet Haşim (1928). İntikal Devri, İkdam, 12 Eylül 1928.
  • Ahmet Haşim (1928). Harf İnkılâbı, İkdam, 22 Ağustos 1928.
  • Ahmet Haşim (1928). Sağdan Yazı, İkdam, 13 İkinci Teşrin 1928.
  • Ahmet Haşim (2014). Bütün Eserleri III, Gurabahâne-i Laklakan, Diğer Yazılar (Haz. İnci Enginün-Zeynep Kerman), İstanbul: Dergâh Yayınları.
  • Aksoy, Ö. Âsım (1958). Söyleyiş Bozukluğu ve Alfabemiz, Türk Dili, VIII, S. 85, Ekim 1958, ss. 4-6.
  • Ali Suavî (1923). Tanin, 3 Mart 1923. s. 2.
  • Ataç, Nurullah (1957). Söz Arasında, Ankara.
  • Ateş, İbrahim (1991). Vakıf Hattat Okulu,Vakıflar Dergisi, S. 22, Ankara, ss. 5-14.
  • Celâl Nuri (1914). Latin Harfleri, Hürriyet-i Fikriyye, S. 8, 20 Mart 1330 (1914), ss. 15-16.
  • Celâl Nuri (1928). Türk İnkılâbının Yeni Bir Safhası: Latin Harfleri Meselesi 1, İkdam,No: 11148, 5 Mayıs 1928. s. 2.
  • Celâl Nuri (1928). Türk İnkılâbının Yeni Bir Safhası: Latin Harfleri Meselesi 2, İkdam,No: 11149, 6 Mayıs 1928. s. 2.
  • Celâl Nuri (1928). Türk İnkılâbının Yeni Bir Safhası: Latin Harfleri Meselesi 3, İkdam,No: 11150, 7 Mayıs 1928. s. 2.
  • Celâl Sahir (1926). Yeni Ses, 30 Teşrinisani 1926.
  • Cumhuriyet Gazetesi, 31 Mart 1925.
  • Çelik, Hüseyin (1994). Ali Süavi ve Dönemi, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Çelik, H. Seçkin (2018). H. Seçkin Çelik, Harf İnkılâbından Önce Alfabe Tartışmalarında Üç Farklı Görüş, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2018 Güz (29), ss. 17-40.
  • Çınarlı, Mehmet (1978). Atatürk, Yahya Kemâl ve Yazı Devrimi, Hisar, S. 254, Kasım 1978.
  • Derman, M. Uğur (2015). Medresetü’l-Hattatîn Yüz Yaşında, İstanbul: Kubbealtı Yayınları.
  • Ebuzziya Tevfik (1869). Terakki, 2, 3, 4 Ağustos 1869.
  • Ekinci, İdris (2017). Bir Muharrir Olarak Ahmet Haşim”, Hece Ahmet Haşim Özel Sayısı, 241, Ocak 2017, Ankara, ss. 375-383.
  • Emiroğlu, Cüneyd (Mısıroğlu, Kadir) (1977). İslâm Yazısına Dair, İstanbul.
  • Ertem, Rekin (1991). Elifbe’den Alfabe’ye, Türkiye’de Harf ve Yazı Meselesi, İstanbul: Dergâh Yayınları.
  • Gadamer, H. Georg (2005). Güzelin Güncelliği (çev. Fatih Tepebaşılı), Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları.
  • Galanti, Avram (1925). Türkçe’de Arabî ve Latin Harfleri ve İmlâ Meselesi,İstanbul.
  • Galanti, Avram (1926). Latin Harflerine Dair, Çağlayan,S. 14, 1 Mayıs 1926, ss. 12-13.
  • Galanti, Avram, (1927).Arabî Harfleri Terakkimize Mani Değildir, İstanbul: Hüsnü Tabiat Matbaası.
  • Hayreddin Bey (1869). Terakki, 31 Temmuz 1869.
  • Hüseyin Avni (1926). Hayat, C. I, S. 5, 30 Kanunıevvel 1926, ss. 3-5.
  • Hüseyin Cahit (1923). Latin Harfleri, İctihad,S. 158, 1 Teşrinievvel 1923, ss. 1-2.
  • Hüseyin Kâzım (1923). İzmir Kongresi’nde Latin Harfleri, İctihad, 156, 1 Ağustos 1923, s. 3214.
  • İctihad (1928). İctihad, 252, 15 Mayıs 1928.
  • İnam, Ahmet (2017). Bir Şiir İnsan Olarak Ahmet Haşim,Hece Ahmet Haşim Özel Sayısı, 241, Ocak 2017, Ankara, ss. 11-19.
  • İsmail Şükrü (1926). Latin Harfleri: Latin ve Arap Harflerinden Daha İyisini Bulalım, İstanbul: Kader Matbaası.
  • Karay, R. Halit (2009). Ankara, (Haz. Ali Birinci), İstanbul: İnkılap Kitap Yayınları.
  • Kaynardağ, Arslan (1978). Amaçları ve Sonuçları Açısından Yazı Devrimi, Milliyet Sanat Dergisi, S. 296, Kasım 1978.
  • Kısakürek, N. Fazıl (1951). Harf Davası, Büyük Doğu, 44.
  • Kunt, İ. Metin (1976).Liselerde Osmanlıca, Politika, 27 Mayıs 1976.
  • Kut, Turgut (1994).“Dârüttıbâa” maddesi, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 9, İstanbul: TDV Yayınları, ss. 10-11.
  • Levend, A. Sırrı (2019). Eski Yazıdan Yeni Yazıya,150 Yıllık Türkçe Kavgası, Harf ve Dil Tartışmaları, İstanbul: Akis Kitap, ss. 219-224.
  • Mehmed Fuad (1926). Millî Mecmua, 1 Aralık 1926.
  • Mehmed Mesîh (1927).Millî Mecmûa, 5 Nisan 1927.
  • Mehmed Mesîh (1928). Milli Mecmûa, 15 Mart 1928.
  • Mehmed Said (1926). Kadın Hattatlarımız, Sevimli Ay, S. 9, Teşrinisani 1926.
  • Mesara, Gülbün (2010). A. Süheyl Ünver’in Medresetü’l-Hattatîn Hatıraları,Bir Fotoğrafın Aynasında İstanbul’un Meşhur Hattatları, İstanbul: Kültür A.Ş. Yayınları, ss. 23-45.
  • Milliyet, 23.5.1928, 10.11.1960, 22.11.1960.
  • Mustafa Şekib (1928). Yeni Harflerimize Dair Dün Darülfünûn’da İrad Edilen Nutkun Metni: Yeni Harfler Yeni ve Medenî Bir An’ane Vaz’ Ediyor,Vakit, 22 Ağustos 1928, Yıl 11, S. 3816, s. 4.
  • Münif Paşa (1863). Mecmua-i Fünûn, Temmuz 1863.
  • Namık Kemâl (1869). Hürriyet, 23 Ağustos 1869.
  • Necib Âsım (1925). Elifba Meselesi, Türk Yurdu, No: 12, C. 2, Eylül 1341 (1925), ss. 539-544.
  • Özkafa, Fatih (2010). İstanbul ve Hat Sanatı, Bir Fotoğrafın Aynasında İstanbul’un Meşhur Hattatları, İstanbul: Kültür A.Ş. Yayınları, ss. 111-123.
  • Resimli Gazete, 22 Eylül 1923.
  • Safa, Peyami (1959). Arap Harfleri, Türk Düşüncesi, Ağustos 1959, S. 58, s. 8.
  • Tahsin Ömer (1923). İlmi ve Tarihi Esaslara Nazaran Harflerimiz Latin Harflerinin Aynıdır, İstanbul: Mahmut Bey Matbaası.
  • Namık Kemâl (1866). Tasvîr-i Efkâr, 10 Temmuz 1866.
  • Tepedelenlioğlu, N. Nazif (1966). Eski Harflerimiz İçin Umumi Af İstiyorum, İslâm’ın İlk Emri Oku, C. 5, S. 54, s. 4.
  • Togan, Zeki Velidi (1970). Türk Dünyasında Elifbâ Meselesi, İstanbul.
  • Turan, Şerafettin (2005). Türk Kültür Tarihi,Ankara: Bilgi Yayınevi.
  • Türk Yurdu, Aralık 1926.
  • Unat, F. Reşit (1953). Latin Alfabesinden Türk Alfabesine, Türk Dili, Ağustos 1953.
  • Velidedeoğlu, H. Veldet (1978). Atatürk Devrimi İçinde Yeni Türk Harfleri, Milliyet Sanat Dergisi, S. 296, 6 Kasım 1978.
  • Yahya Kemâl (1922). İmlâya Dair Güft ü Gû, Dergâh, 18, Yıl 1, C. 2, 5 Kanun-ı Sanî 1338, ss. 3-5.
  • Yorulmaz, Hüseyin (1995). Tanzimattan Cumhuriyete Alfabe Tartışmaları, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
Birincil Dil tr
Konular Beşeri Bilimler, Ortak Disiplinler
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-2794-5421
Yazar: Fatih ÖZKAFA (Sorumlu Yazar)
Kurum: MARMARA ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Eylül 2019

Bibtex @araştırma makalesi { itobiad595309, journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-1185}, address = {}, publisher = {Mustafa YİĞİTOĞLU}, year = {2019}, volume = {8}, pages = {1875 - 1905}, doi = {10.15869/itobiad.595309}, title = {Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı}, key = {cite}, author = {ÖZKAFA, Fatih} }
APA ÖZKAFA, F . (2019). Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi , 8 (3) , 1875-1905 . DOI: 10.15869/itobiad.595309
MLA ÖZKAFA, F . "Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 (2019 ): 1875-1905 <http://www.itobiad.com/tr/issue/47378/595309>
Chicago ÖZKAFA, F . "Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 (2019 ): 1875-1905
RIS TY - JOUR T1 - Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı AU - Fatih ÖZKAFA Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.15869/itobiad.595309 DO - 10.15869/itobiad.595309 T2 - İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1875 EP - 1905 VL - 8 IS - 3 SN - -2147-1185 M3 - doi: 10.15869/itobiad.595309 UR - https://doi.org/10.15869/itobiad.595309 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı %A Fatih ÖZKAFA %T Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı %D 2019 %J İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi %P -2147-1185 %V 8 %N 3 %R doi: 10.15869/itobiad.595309 %U 10.15869/itobiad.595309
ISNAD ÖZKAFA, Fatih . "Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 / 3 (Eylül 2019): 1875-1905 . https://doi.org/10.15869/itobiad.595309
AMA ÖZKAFA F . Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı. itobiad. 2019; 8(3): 1875-1905.
Vancouver ÖZKAFA F . Harf İnkılâbı Ekseninde Türk Aydınının Arap Harflerine ve Hat Sanatına Bakışı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 2019; 8(3): 1905-1875.