Yıl 2016, Cilt 5, Sayı 6, Sayfalar 1583 - 1600 2016-10-21

Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı
Using Etymologic Analysis in Religious Speech

Mehmet Faruk ÇİFÇİ [1]

361 1455

Meşhur müfessirlerden Fahruddin er-Râzî (ö. 606/1210) kelimelerin taşıdıkları anlamları tespit etmede en mükemmel yöntemin etimolojik tahlil, yani onların kökenlerini araştırmak olduğunu söyler. Çünkü ancak bu yolla kelimenin taşıdığı anlam hakkında doğru bir kanaate sahip olunabilir. Etimolojik araştırma o kelimenin manasının zihinlere doğru bir şekilde yerleştirilebilmesi noktasında da büyük bir işlev görür. Özellikle ıstılâhî manalara sahip olan kelimeler için bu geçerlidir. Şöyle ki, Arap tavşanı olarak bilinen tarla faresi ile münâfığın, karanlık gece ve denizin örtücülüğüyle kâfirin, tozu toprağı temizleyen bir sonbahar yağmuruyla Ramazan ayının nasıl bir ilişkisi olduğunu anlamanın yolu bu etimolojik tahlillerden geçmektedir. Elinizdeki çalışma, bahsi geçen bu tahlillerin dînî hitâbette kullanımı hakkındadır.


The famous mufassir Fakhruddin er-Razi (ö. 606/1210) says that the excellent method for finding out the meanings of the words is to analyze them etymologically, that is, to search origins of them. Because, only by this way, we can have the valid knowledge about the meanings of words. On the other hand, etymologic analysis is important to keep the meanings settled in mind, especially for the words which have terminological meanings. For example, to have an opinion about how relationships are existed between the vole and ‘munafik’, the dark night or sea’s covering and ‘kâfir’, the autumn’s rain which cleans all the pollutions and dusts and the Ramadan month, we must apply etymological analysis of these words. This study is about using etymologic analysis mentioned above in the religious speeches. 


  • Aksan, Doğan, Her Yönüyle Dil, 5. baskı (3 cilt bir arada), Ankara, Türk Dil Kurumu Yay., 2009,
  • Ateş, Süleyman, Yüce Kurʽân’ın Çağdaş Tefsiri, I-XII, Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988,
  • Beyhakî, Ebûl’-Hasen, Ezâhîru’r-Riyâz, İstanbul Süleymaniye Ktp, Şehit Ali Paşa, no: 2589,
  • Buhârî, Muhammed b. İsmâil, el-Camiʿü’s-Sahîh, tahkik: Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır, I-IX , Dâru Tavku’n-Necât , 1422,
  • Câhız, ‘Amr b. Bahr, el-Beyân ve’t-Tebyin, tahkik: Abdüsselâm Hârûn, 7. baskı, Kâhire: Mektebetü’l-Hancî, 1418/1998,
  • Cürcânî, Seyyid Şerîf, Kitâbü’t-Taʻrîfât, tahkik: Muhammed Abdurrahmân el-Merʿaşlî, Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 1424/2003,
  • Çakan, İsmail Lütfi, Dînî Hitâbet, 7. baskı, İstanbul: İFAV, 2009,
  • Çetin, Abdurrahman, Hitâbet ve İrşâd, Genişletilmiş 2. baskı, Bursa: Emin Yayınları, 2008,
  • Dîvânü’n-Nâbiğatü’z-Zübyânî, tahkik: Muhammed Ebû’l-Fadl İbrahim, 2. baskı, Dâru’l-Me‘ârif, ts.,
  • Ebû’l-Bekâ, el-Kefevî, Külliyât, 2. baskı, nşr: Adnan Derviş, Muhammed Mısrî, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1419/1998,
  • Ekin, Yunus, “Dilsel/Etimolojik Anlamın Kurʼân Çevirileri Açısından Konumu ve Sınırları”, Kurʼân Mealleri Sempozyumu, Eleştiriler ve Öneriler I, 24-26 Nisan 2003 /İzmir, Ankara, 2007,
  • Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kurʼân Dili, sadeleştirenler: İsmail Karaçam vd., I-X, Hikmet Neşriyat, ts.,
  • Gezgin, Ali Galip, Tefsirde Semantik Metod, İstanbul: Ötüken, 2002,
  • Hâşimî, Seyyid Ahmed, Cevâhiru’l-Belâğa, Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1999,
  • Harbî, Abdulaziz b. Ali, el-Belâğatu’l-Müyessera, 2. baskı, Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1432/201,
  • Halil b. Ahmed, el-Ferâhidî, Kitâbü’l-ʻAyn, tertip komisyonu: Davud Sellûm vd., Beyrut: Mektebetü Lübnan, 2004,
  • İbnü’l-Enbârî, Ebû’l-Berekât, el-İnsâf fî Mesâili’l-Hilâf Beyne’n-Nahviyyîn el-Basriyyîn ve’l-Kûfiyyîn (el-İntisâf mine’l-İnsaf adlı eserle beraber), I-II, Dâru’l-Fikr, ts.,
  • İbnu’l-Fâris, Ahmed, Mücmelü’l-Luğa, tahkik: Züheyr Abdulmuhsin Sultan, 2. baskı, Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1406/1986,
  • İbn Manzûr, Lisânü’l-῾Arab, I-VI, , nşr: Abdullah Ali el-Kebîr vd., Kahire: Dâru’l-Meârif, ts.,
  • İsfahânî, Râğıb , el-Müfredât, tahkik: Muhammed Seyydi Keylânî, Beyrut: Dâru’l-Maʻrife, ts.,
  • Karamollaoğlu, Fatma Serap, Meânî İlmi, İstanbul: İşaret Yay., 2013,
  • el-Kazvînî, Hatîp , Telhîsu’l-Miftâh, (tercümesi ile birlikte), trc ve nşr: Nevzat H. Yanık vd., , İstanbul: Huzur Yayın Dağıtım, t.s.,
  • Kefevî, Ebu’l-Bekâ, Külliyat, 2. baskı, Müessetü’r-Risâle, Beyrût, 1419/1998,
  • Kılıç, Hulusi,” İştikâk”, DİA, c. XXIII, İstanbul, 2001.
  • Korkmaz, Zeynep, Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yay., 1992,
  • Kurtubî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr, el-Câmi‘ li Ahkâmi’l-Kurʼân, tahkik: Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî vd., I-XXIV, Beyrut: Müessetür’r-Risâle, 1427/2006,
  • Muhammed Sadîk Hasan Hân, el-Alemü’l-Haffâk min ʽİlmi’l-İştikâk, Beyrut: Müessetü’l-Kütüb es-Sekâfiyye, 1433-/2012,
  • İbrâhim Mustafa vd, el-Muʿcemu’l-Vasît, Mektebetu’ş-Şurûk ed-Devliyye, 4. baskı, 1425/2004,
  • Râzî, Fahrüddin, Mefâtîhu’l-Ğayb, I-XXXII (Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1401/1981),
  • Sekman, Mümin, Her Şey Beyinde Başlar, İstanbul: Alfa Yay., 2011,
  • ʽÛde, Halil Ebû ʽÛde, et-Tatavvuru’d-Delâlî Beyne Luğati’ş-şiʻri’l-Câhilî ve Luğati’l-Kurʼâni’l-Kerîm, Ürdün: Mektebetü’l-Menâr, 1405/1985,
  • er-Râzî, Muhammed b. Ebî Bekr, Muhtâru’s-Sıhâh, Lübnân: Mektebetü Lübnân, 1989,
  • Zebîdî, Muhammed Murtazâ el-Huseynî, Tâcü’l-‘Arûs, I- XL, tahkik: Abdulalîm et-Tahâvî, Matba‘atu Hukumeti Kuveyt, 1404/1984,
  • Zemahşerî, Mahmud b. Ömer, Esâsü’l-Belâğa, I-II, tahkik: Muhammed Bâsil, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, , 1419/1998,
  • Zemahşerî, Mahmud b. Ömer, Keşşâf, tahkik: Âdil Ahmed Abdulmevcûd, Ali Muhammed Muavvız, I-VI, Mektebetü’l-Ubeykân, 1418/1998.
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Mehmet Faruk ÇİFÇİ
Kurum: İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

Bibtex @araştırma makalesi { itobiad256140, journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-1185}, address = {Mustafa YİĞİTOĞLU}, year = {2016}, volume = {5}, pages = {1583 - 1600}, doi = {10.15869/itobiad.256140}, title = {Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı}, key = {cite}, author = {ÇİFÇİ, Mehmet Faruk} }
APA ÇİFÇİ, M . (2016). Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5 (6), 1583-1600. DOI: 10.15869/itobiad.256140
MLA ÇİFÇİ, M . "Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 (2016): 1583-1600 <http://www.itobiad.com/issue/24073/256140>
Chicago ÇİFÇİ, M . "Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 (2016): 1583-1600
RIS TY - JOUR T1 - Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı AU - Mehmet Faruk ÇİFÇİ Y1 - 2016 PY - 2016 N1 - doi: 10.15869/itobiad.256140 DO - 10.15869/itobiad.256140 T2 - İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1583 EP - 1600 VL - 5 IS - 6 SN - -2147-1185 M3 - doi: 10.15869/itobiad.256140 UR - http://dx.doi.org/10.15869/itobiad.256140 Y2 - 2016 ER -
EndNote %0 İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı %A Mehmet Faruk ÇİFÇİ %T Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı %D 2016 %J İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi %P -2147-1185 %V 5 %N 6 %R doi: 10.15869/itobiad.256140 %U 10.15869/itobiad.256140
ISNAD ÇİFÇİ, Mehmet Faruk . "Dînî Hitâbette Etimolojik Tahlillerin Kullanımı". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 / 6 (Ekim 2016): 1583-1600. http://dx.doi.org/10.15869/itobiad.256140