Yıl 2016, Cilt 5, Sayı 6, Sayfalar 1501 - 1519 2016-10-21

Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi
Verb-Complement Relation In Yûnus Emre Diwan

Ali Osman YALKIN [1]

327 1266

İsimlerle fiiller ve edatlar arasındaki ilişkiyi hâl ekleri kurar. Fiillerin söz diziminde anlam kazanabilmesi için hâl ekli tamlayıcılara ihtiyaç vardır. Bu tamlayıcılar, fiilin anlamına göre veya o dili kullananlara göre değişiklik gösterebilir. Bu çalışmada, XIII. yüzyılda Anadolu sahasında yazılan, Eski Anadolu Türkçesi Dönemi’nin ilk dönem eserlerinden olan Yûnus Emre Dîvânı’nda fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi incelenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Yûnus Emre Dîvânı’nda tamlayıcılarla kullanıldığı tespit edilen, birleşik fiiller dışındaki 490 fiil, daha önce fiil-tamlayıcı ilişkisi yönüyle incelenen Kül Tigin Abidesi, Kutadgu Bilig; diğer bazı Eski Anadolu Türkçesi eserlerinde geçen fiillerle ölçünlü Türkiye Türkçesi ve yer yer Türkiye Türkçesi ağızlarındaki fiillerle karşılaştırılarak ortaklık yönünden sınıflandırılmıştır. Ortaklık yönünden sınıflandırılan bu fiiller ile söz konusu çalışmalarda incelenen fiillerin kullanımları karşılaştırılmıştır. Bunun yanında Yûnus Emre Dîvânı’ndaki kullanımı ölçünlü Türkiye Türkçesinden farklı olan fiiller de ayrı bir başlıkta incelenmiştir. Yalnızca Yûnus Emre Dîvânı’nda geçtiği tespit edilen fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi ise ölçünlü Türkiye Türkçesindeki anlamlarına göre belirlenmeye çalışılmıştır.


Cases determine the relation between nouns and verbs. Verbs need complements with case suffixes to gain a meaning in the context. These complements may vary according to the meaning of the verb or the intention of language user. In this research, the relation between complements and verbs in Yûnus Emre Diwan, which is written in 13th century in Anatolia, and one of the works of Old Anatolian Turkish Period will be examined. 490 verbs, except for compound verbs, which are detected to be used with complements in Yûnus Emre Diwan, have been compared in terms of similarities with verbs in Kül Tigin Monument, Kutadgu Bilig and some Old Anatolian Turkish works, and from time to time, verbs in Turkey Turkish dialects. The use of these verbs which are categorized in regards with similarities and the use of verbs which are examined in terms of verb-complement relation are compared.   Besides, verbs whose use is different from those in standard Turkey Turkish have been examined under a different title. We have determined the relation the verbs which only exist in Yûnus Emre Diwan with complements, in accordance with their meanings in Turkey Turkish.


  • Boz, E. (2004). “Türkiye Türkçesinde +Dan Ekli Nesne Ögesi Üzerine”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 501-512.
  • Boz, E. (2007). “Adın Yükleme (Nesne) Durumu ve Tümcenin Nesne Ögesi Üzerine”, Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 2/2 Spring, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.57, Erzincan, s. 102-108.
  • Buran, A. (1996). Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • Demirci, K. (2010), “Derin Yapı ve Yüzey Yapı Kavramlarından Ne Anlıyoruz?”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 5/4 Fall, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1762, Erzincan, s. 291-304.
  • Demirci K (2014), Türkoloji İçin Dilbilim - Konular Kavramlar Teoriler, Genişletilmiş 2. Baskı, Anı Yayınları, Ankara.
  • Dinar, T. (2010). “Kül Tigin ve Kutadgu Bilig’deki Ortak Fiillerin Tamlayıcı İlişkisi Açısından İncelenmesi”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 5/3 Summer, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1562, Erzincan, s. 1044-1091.
  • Erdem, M. (2004). “Eski Anadolu Türkçesinde Fiiller ve Unsurları”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 951-958.
  • Erten, M. (2004). “Türkiye Türkçesinde Geçişli Olduğu Hâlde Geçişli Gibi Kullanılmaya Başlayan Fiiller”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 1111-1124.
  • Gülsevin, G. - E. Boz (2004). Eski Anadolu Türkçesi, Gazi Kitabevi, Ankara.
  • Kahraman, T. (1996). Çağdaş Türkiye Türkçesindeki Fiillerin Durum Ekli Tamlayıcıları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • Karahan, L. (1997). “Fiil Tamlayıcı İlişkisi Üzerine”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, S. 549 (Eylül), s. 209-213.
  • Kerimoğlu, C. (2014), Kuram ve Uygulamalarla Dilbilim, Göstergebilim ve Türkoloji - Genel Dilbilime Giriş, 2. Baskı, Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
  • Korkmaz, Z. (1995). “Batı Anadolu Ağızlarında Yazı Dilinden Ayrılan İsim Çekim Ekleri ve Fonologie-Morphologie Bağlantısı”, Türk Dili Üzerine Araştırmalar II, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 222-231.
  • __________ (2007). Gramer Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
  • Özdemir, A. (2004). Eski Anadolu Türkçesindeki Fiillerin Durum Ekli Tamlayıcıları, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
  • Özkan, A. (1999). “Türkçede Fiil-Tamlayıcı İlişkisi ve Fiillerin İstem Değiştirmesi”, Arayışlar-İnsan Bilimleri Araştırmaları, S. 1, Isparta, s. 125-143.
  • ________ (2011). “Eski Anadolu Türkçesindeki Bazı Fiillerin Hâl Ekli Tamlayıcıları ve Bu Tamlayıcılarda Zaman İçinde Görülen Değişiklikler”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 6/1 Winter, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1869, Erzincan - TÜRKİYE, p. 521-532.
  • Sev, G. (2004). “Çıkma Durumu Ekinin Nesne Görevinde Kullanımı”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri II, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 2655-2666.
  • Tatçı, M. (1998). Yûnus Emre Dîvânı, 2. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Tekin, T. (2003). “Üçüncü Kişi İyelik Eki Üzerine”, Makaleler 1 Altayistik, Grafiker Yayınları, Ankara, s. 131-138.
  • Toklu, M. O. (2009), Dilbilime Giriş, 3. Baskı, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • Üstünova, K. (2010). “Yüzey Yapı - Derin Yapı Kavramları Üzerine”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 5/4 Fall, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1771, Erzincan, s. 697-704.
  • Vardar, B. (2007). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, Multilingual Yabancı Dil Yayınları, İstanbul.
Konular Sosyal
Dergi Bölümü Makaleler
Yazarlar

Yazar: Ali Osman YALKIN
Kurum: BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ

Bibtex @araştırma makalesi { itobiad256024, journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-1185}, address = {Mustafa YİĞİTOĞLU}, year = {2016}, volume = {5}, pages = {1501 - 1519}, doi = {10.15869/itobiad.256024}, title = {Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi}, key = {cite}, author = {YALKIN, Ali Osman} }
APA YALKIN, A . (2016). Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5 (6), 1501-1519. DOI: 10.15869/itobiad.256024
MLA YALKIN, A . "Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 (2016): 1501-1519 <http://www.itobiad.com/issue/24073/256024>
Chicago YALKIN, A . "Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 (2016): 1501-1519
RIS TY - JOUR T1 - Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi AU - Ali Osman YALKIN Y1 - 2016 PY - 2016 N1 - doi: 10.15869/itobiad.256024 DO - 10.15869/itobiad.256024 T2 - İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1501 EP - 1519 VL - 5 IS - 6 SN - -2147-1185 M3 - doi: 10.15869/itobiad.256024 UR - http://dx.doi.org/10.15869/itobiad.256024 Y2 - 2016 ER -
EndNote %0 İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi %A Ali Osman YALKIN %T Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi %D 2016 %J İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi %P -2147-1185 %V 5 %N 6 %R doi: 10.15869/itobiad.256024 %U 10.15869/itobiad.256024
ISNAD YALKIN, Ali Osman . "Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 5 / 6 (Ekim 2016): 1501-1519. http://dx.doi.org/10.15869/itobiad.256024