Year 2019, Volume 8 , Issue 3, Pages 1851 - 1874 2019-09-30

Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri
Energy and Foreign Trade Dynamics of Growth in the Sample of Turkey and Azerbaijan

Güller ŞAHİN [1] , Ali KONAK [2]


Enerji, ülkelerin büyüme ve kalkınma aşamalarında başat rol oynayan üretim faktörlerinden birisidir. Ancak, ülkelerin tamamı üretim sürecinde gerekli olan enerji kaynakları açısından zengin değildir. Bu durum, ülkelerin başta petrol ve doğal gaz olmak üzere pek çok enerji kaynağının temini açısından diğer ülkelere bağımlı hale gelmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla, bu bağımlılık enerji ithal edilen diğer ülkelere önemli bir sermeye transferi anlamına gelmektedir. Böylece üretim faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirlerin önemli bir kısmı enerji ithal edilen ülkelere aktarılmaktadır.

Bu çalışmanın amacı, 1995-2016 dönem aralığı içerisinde Türkiye ve Azerbaycan örnekleminde, enerji ithalatı ve ihracatı ile dış ticaretin büyüme üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Amaç doğrultusunda GSMH, ihracat, ithalat, enerji ithali ve ihracı değişkenleri arasındaki ilişki eşbütünleşme, Vektör Hata Düzeltme Modeli ve nedensellik metodolojileri kullanılarak tahmin edilmiştir. Çözümleme bulguları, her iki ülke için değişkenler arasında uzun ve kısa dönemli etkileşimlerin varlığını, ayrıca tek ve/veya çift yönlü nedensellik ilişkilerini göstermiştir. Temel sonuçlar, tüm değişkenlerin birlikte hareket ettiğinin; Türkiye ekonomisinde büyüme dinamiğinin daha çok ihracata, Azerbaycan ekonomisinde ise ithalata dayalı olarak gerçekleştiğinin bilgilerini vermiştir. 

Energy is one of the production factors playing a major role in the growing and developing stages of countries. However, not all countries are rich in energy resources required in the production process. This situation causes countries to become dependent on other countries in terms of the supply of many energy resources, primarily oil and natural gas. Therefore, this dependence leads to the transfer of a significant amount of capital to other countries from which energy is imported. Thus, a significant portion of the revenues generated as a result of production activities is transferred to the countries from which energy is imported.

The purpose of the study is to examine the impact of energy import and export and foreign trade on growth in the sample of Turkey and Azerbaijan in the period between 1995-2016. For that purpose, the relationship between the variables of GNP, export, import, energy import and export was estimated using cointegration, Vector Error Correction Model and causality methodologies. Analysis findings showed the existence of long and short term interactions between the variables for both countries, as well as one and/or two-way causality relationships. The main results showed that all the variables were moving together and the growth dynamic in the Turkish economy was based on exports, whereas the growth dynamic in the Azerbaijani economy was based on imports.

  • Antonakakis, N., Chatziantoniou, I. ve Filis, G. (2015). Energy Consumption, CO2 Emissions, and Economic Growth: A Moral Dilemma. MPRA Paper No. 67422: posted 24. October 2015.
  • Aras N. ve Süleymanov, E. (2012). Azerbaycan’ın Enerji Kaynakları Gelirlerinin İhraç Hacmindeki Yeri ve Ülke Ekonomisine Etkisi. International Conference on Eurasian Economies 2012, Session 4B: Enerji ve Tabii Kaynaklar, 225-232, avekon.org/papers/464.pdf, (17.08.2015).
  • Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi, http://www.stat.gov.az/source/trade/indexen.php, (15.08.2015).
  • Ballı, E., Sigeze, Ç. ve Manga, M. (2018). Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: BDT Ülkeleri Örneği. UİİİD-IJEAS, 18.EYİ Özel Sayısı, 773-788.
  • Ben Aïssa, M. S., Ben Jebli, M. ve Ben Youssef, S. (2014). Output, renewable energy consumption and trade in Africa, Energy Policy, 66(2014): 11-18.
  • BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi), http://www.botas.gov.tr/index.asp - Gaz Alım Anlaşmaları, (17.08.2018).
  • Bozma, G., Rahman, A. ve Kolçak, M. (2018). BRICS ve MINT Ülkelerinde Ekonomik Büyüme ve Enerji Tüketimi İlişkisi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15: 323-338.
  • Chang, C. (2010). A Multivariate Causality Test of Carbon Dioxide Emissions, Energy Consumption and Economic Growth in China. Applied Energy, 87: 3533-3537.
  • Çaça, C. (2011). Azerbaycan 5 yılda 3 kat zenginleşti. 1-6, http://www.turcomoney.com/azerbaycan-5-yilda-3-kat-zenginlesti.html, (13.08.2015).
  • DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu). (2013). Azerbaycan Ülke Bülteni. DEİK/Türk-Azerbaycan İş Konseyi, 1-33. Dickey, D. ve Fuller, W. (1981). Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica, 49: 1057-1072.
  • Doğan, B. ve Değer, O. (2016). Enerji Tüketimi, Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Hindistan Örneklemi. Journal of Yasar University, 11(44): 326-338.
  • Doğan, İ. ve Topallı, N. (2016). Milli Gelir, Karbon Emisyonu ve Enerji Tüketimi: Türkiye İçin Doğrusal ve Doğrusal Olmayan Nedensellik Analizi. Business and Economics Research Journal, 7(1): 107-121.
  • Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri, https://databank.worldbank.org/data/source/world-development-indicators, (08.10.2018).
  • Ekonomi Ekibi, (2015). Türkiye ucuz Azeri gazını neden almıyor?. http://ekonomiekibi.com/haber/detay/11132/turkiye_ucuz_azeri_gazini_neden_almiyor, (17.08.2015).
  • Ekonomi Bakanlığı, (2014). Azerbaycan Ülke Raporu. http://www.ekonomi.gov.tr, (13.08.2015).
  • EUAŞ (Elektrik Üretim Anonim Şirketi), (2013). Elektrik Üretim Sektör Raporu, Ankara.
  • Farhani, S. ve Rejeb, J. B. (2012). Energy Consumption, Economic Growth and CO2 Emissions: Evidence from Panel Data for MENA Region. International Journal of Energy Economics and Policy, 2(2): 71-81.
  • Hondroyiannis, G., Lolos, S. ve Papapetrou, E. (2002). Energy Consumption and Economic Growth: Assessing the Evidence from Greece. Energy Economics, 24(4): 319-336.
  • Johansen, S. ve Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration-With Application to the Demand for Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52 (2): 169-210.
  • Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12: 231-254.
  • Kalaycı, İ. (2013). Kafdağı’nın Önündeki Ekonomi: Modernleşen Azerbaycan. Avrasya Etüdleri, ( 44): 27-56.
  • Karış, Ç. (2017). Türkiye’de Enerji Tüketimi, CO2 Emisyonu ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: 1960-2013 Dönemi. KOSBED, 2017(34): 169-197.
  • Komal R. ve Abbas F. (2015). Linking Financial Development, Economic Growth and Energy Consumption in Pakistan. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 44: 211-220.
  • Kwiatkowski, D., Phillips, P. C. B., Schmidt, P. ve Shin, Y. (1992). Testing the Null of Stationary Against the Alternative of a Unit Root: How Sure Are We That Economic Time Series Have a Unit Root?. Journal of Econometrics, 5: 159-178.
  • Nasreen, S. ve Anwar, S. (2014). Causal relationship between trade openness, economic growth and energy consumption: a panel data analysis of Asian countries. Energy Policy, https://doi.org/10.1016/j.enpol.2014.02.009.
  • Özkök, C. S. ve Polat, M. A. (2018). CO2 Emisyonu-Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Nedensellik İlişkisi: G7 Ülkeleri Üzerine Ekonometrik Bir Analiz. International Journal of Economic and Administrative Studies, 2018 (21): 33-46.
  • Sarıtaş, H., Genç, A. ve Avcı, T. (2018). Türkiye’de Enerji İthalatı, Cari Açık ve Büyüme İlişkisi: VAR ve Granger Nedensellik Analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2): 181-199.
  • Sbia, R., Shahbaz M. ve Hamdi H. (2014). A Contribution of Foreign Direct investment, Clean Energy, Trade Openness, Carbon Emissions and Economic Growth to Energy Demand in UAE. Econ Modell, 36(2014): 191-197.
  • Süleymanov, E. ve Hasanov, F. (2013). Azerbaycan’ın Türkiye’nin Enerji Sektörüne Yatırımlarının Azerbaycan - Türkiye Ekonomik İlişkilerindeki Rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi Uluslararası Avrasya Strateji Dergisi, 2(2): 73-100.
  • TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), (2015). Yazılı Soru Önergesi. http://www2.tbmm.gov.tr/d24/7/7-6266c.pdf, (17.08.2015).
  • Tsani, Z. S. (2010). Energy Consumption and Economic Growth: A Causality Analysis for Greece. Energy Economics, 32: 582-590. Tiba, S. ve Frikha, M. (2018). Income, Trade Openness and Energy Interactions: Evidence from simultaneous equation modeling. Energy, 147(2018): 799-811.
  • Tiba, S., Omri, A., ve Frikha, M. (2016). The Four-Way Linkages between Renewable Energy, Environmental Quality, Trade and Economic Growth: a Comparative Analysis between High and Middle-income Countries. Energy Syst, 7: 103-144.
  • Tiwari, A. K. (2011). Energy Consumption, CO2 Emissions and Economic Growth: A Revisit of the Evidence from India. Applied Econometrics and International Development, 11(2): 165-189.
  • TP (Türkiye Petrolleri), (2014). Ham Petrol ve Doğal Gaz Sektör Raporu: 1-44.
  • TP (Türkiye Petrolleri), (2015). Ham Petrol ve Doğal Gaz Sektör Raporu: 1-56.
  • Üzümcü, A. (2015). ABD-İran Yakınlaşması ve Kırım Gerginliği Ortamında Türkiye’nin Enerji Tedarikinde Azerbaycan, İran ve Irak’ın Artan Önemi: Dış Ticaret ve Enerji İlişkileri Açısından Yani Fırsatlar (Mı?)”. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6( 9): 95-128.
  • Yanar, R. ve Kerimoğlu, G. (2011). Türkiye’de Enerji Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Cari Açık İlişkisi. Ekonomik Bilimleri Dergisi, 3(2): 191-201.
  • Yenisu, E. (2018). Enerji Tüketimi, CO2 Emisyonu ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği. Van YYÜ İİBF Dergisi, 3(5): 9-29.
Primary Language tr
Subjects International Relations
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-5987-359X
Author: Güller ŞAHİN
Institution: KÜTAHYA SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Orcid: 0000-0003-1804-8339
Author: Ali KONAK (Primary Author)
Institution: KARABÜK ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : September 30, 2019

Bibtex @research article { itobiad578450, journal = {İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-1185}, address = {}, publisher = {Mustafa YİĞİTOĞLU}, year = {2019}, volume = {8}, pages = {1851 - 1874}, doi = {10.15869/itobiad.578450}, title = {Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri}, key = {cite}, author = {ŞAHİN, Güller and KONAK, Ali} }
APA ŞAHİN, G , KONAK, A . (2019). Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi , 8 (3) , 1851-1874 . DOI: 10.15869/itobiad.578450
MLA ŞAHİN, G , KONAK, A . "Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 (2019 ): 1851-1874 <http://www.itobiad.com/en/issue/47378/578450>
Chicago ŞAHİN, G , KONAK, A . "Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 (2019 ): 1851-1874
RIS TY - JOUR T1 - Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri AU - Güller ŞAHİN , Ali KONAK Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.15869/itobiad.578450 DO - 10.15869/itobiad.578450 T2 - İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1851 EP - 1874 VL - 8 IS - 3 SN - -2147-1185 M3 - doi: 10.15869/itobiad.578450 UR - https://doi.org/10.15869/itobiad.578450 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri %A Güller ŞAHİN , Ali KONAK %T Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri %D 2019 %J İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi %P -2147-1185 %V 8 %N 3 %R doi: 10.15869/itobiad.578450 %U 10.15869/itobiad.578450
ISNAD ŞAHİN, Güller , KONAK, Ali . "Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 / 3 (September 2019): 1851-1874 . https://doi.org/10.15869/itobiad.578450
AMA ŞAHİN G , KONAK A . Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri. itobiad. 2019; 8(3): 1851-1874.
Vancouver ŞAHİN G , KONAK A . Türkiye ve Azerbaycan Örnekleminde Büyümenin, Enerji ve Dış Ticaret Dinamikleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 2019; 8(3): 1874-1851.